Һурагшадай заатагүй мэдэхэ үгэнүүд гэһэн ажалтай тайлбари бэшэг

Һурагшадай заатагүй мэдэхэ үгэнүүд гэһэн ажалтай тайлбари бэшэг
Тус «Һурагшадай заатагүй мэдэхэ үгэнүүд» найман жэл соо буряад хэлэ үзөөд, мэдэхэ болохо үгэнүүдые хамталан зохёоходоо, буряад хэлэ зааха стандарт дээрэ үндэһэлэн (зохёогшонь С.Ц. Содномов), хэрэглэжэ, мүн тиихэдэ хари хэлэнүүдэй стандарт (элдэб олон зохёогшодой), үгэнүүдэй хамагай бага нөөсэ дээрэ үндэһэлжэ автор зохёогоод, һуралсалай болон эрдэм ухаанай яаманай хүтэлбэрилэгшэдтэй, буряадай үндэһэтэнэй лицейн, хорин юһэдэхи буряад гимназиин дарганартай хэлсэн баталжа, олоной хэлсээндэ табина.

Үхибүүдэй мэдэхэ болохо үгэнүүд сэдэбүүдээр хубаарилагдахаһаа гадна анги ангяар хубаарилагдаба. Энэ ямар ушартайб гэбэл, һурагшадай эрдэм мэдэсэ үзэһэн, олоһон нөөсыень элирүүлэн шалгахада, сомор боложо үгэнэ гэһэн удхатай. Эхин шатануудта хамагай хэрэгтэй үгэнүүд оруулагдажа, анги бүридэ зуу тухай үгэнүүд, харин дүн хамта 871 үгэ болобо. Энэ тоодо ороһон үгэнүүдые һурагшад сээжэлдээд лэ дүүрэшэхэ бэшэ, харин программа, һуралсалай номуудые зохёогшод сэдэб бүхэндэ тус тустань үгэнүүдые нэмэжэ оруулха эрхэтэй, гэбэшье шалгаха үедэ эдэл 871 үгэ байха зэргэтэй.

Үхибүүдэй мэдэсэ нэгэ янза байдаггүй, зариманиинь гэртээ буряадаар һураһан, зариманиинь сэсэрлигтэ үзэһэн, харин олонхинь нэгэшье үгэ мэдэхэгүй байдаг. Тиимэһээ бултандань адли эрилтэ табижа, нэгэ хэмжээндэ һургабал зүйтэй, багшадашье амар, һурагшадшье һайнаар үзэхэ гэжэ һанагдана.

Һурагшадай заатагүй мэдэхэ үгэнүүд

 

2 анги (2 класс)

 

Темэ:

Мэндэшэлгэ. Танилсалга (ПРИВЕТСТВИЕ, ЗНАКОМСТВО)

Үгэнүүд (Слова)

Сайн! Сайн байна! Мэндэ! Баяртай! (Здравствуйте! До свидания!)

Минии, Шинии, Танай, Би, Ши, Та, Гэжэ (Мой, Твой, Ваш, Я, Ты, Вы,…)

Хүн, Нэрэ, Обог; Хэн? (Человек, Имя, Фамилия: Кто?)

Нэмэлтэ үгэнүүд

Хүлисыт, зүбшөөгыт (Ивините-простите, разрешите)

Дүндөө (Итого)

17

 

 

 

Темэ:

Манай бүлэ (МОЯ СЕМЬЯ)

Хэлэлгын хубинууд (Части речи)

Юум. н.. (Сущ.)

Үйлэ ү.

(Глагол)

Тэмд. н.

(Прил.)

Тоо. н.

(Числ.)

Түл. ү.

(Местоим-е)

Дайбар ү.

(Наречие)

Зүйр ү.

(Частица)

Бүлэ (Семья)

Эжы (Мама)

Аба (Папа)

Аха (Брат)

Эгэшэ (Сестра)

Дүү (Младш. брат, сестра)

Басаган (Девочка)

Хүбүүн (Мальчик)

Хүгшэн эжы (Бабушка по отцу)

Хүгшэн аба (Дедушка по отцу)

Нагаса эжы (Бабушка по матери)

Нагаса аба (Дедушка по матери)

Ахай (обращ-е к старшему брату)

Абгай (обращ-е к старшей сестре)

Түрэхэ (Родить)

Туһалха (Помогать)

Харааха (Ругать)

Магтаха (Хвалить)

Байха (Стоять, быть, существовать)

Хараха (Смотреть)

Һанаха (Помнить, желать)

Залуу (Молодой)

Наһатай (Пожилой)

Үндэр (Высокий)

Набтар (Низкий)

Жаргалтай (Счастливый)

Дуратай (Любимый)

Бүдүүн (Толстый, важный, напыщенный)

Нарин (Тонкий, аккуратный)

1-10

Энэ (Это, этот)

Тэрэ (Тот, он, она, оно)

Тэдэ (Они)

Хэды? (Сколько?)

Хэдытэй? (Сколько лет?)

 

Гү?

Бэ? (Вопросительные частицы)

14

7

8

10

5

0

2

Дүндөө (Итого):

46

 

 

 

Темэ:

Бэе, бэеын хубинууд (ТЕЛО, ЧАСТИ ТЕЛА)

Хэлэлгын хубинууд (Части речи)

Юум. н.. (Сущ.)

Үйлэ ү.

(Глагол)

Тэмд. н.

(Прил.)

Тоо. н.

(Числ.)

Түл. ү.

(Местоим-е)

Дайбар ү.

(Наречие)

Зүйр ү.

(Частица)

Бэе (Тело, туловище)

Тархи (Голова)

Үһэн (Волосы)

Шэхэн (Уши)

Нюур (Лицо)

Хамар (Хамар)

Аман (Рот)

Шүдэн (Зубы)

Урал (Губы)

Нюдэн (Глаза)

Хасар (Щеки)

Гар (Руки)

Хурган (Палец)

Хүл (Ноги)

Гэдэһэн (Живот)

Хоолой (Горло)

Сээжэ (Грудь)

Угааха (Мыть)

Аршаха (Вытирать)

Һамнаха (Расчесывать)

Сэбэрлэхэ (Чистить)

Үбдэхэ (Болеть)

Эльбэхэ (Гладить, поглаживать)

Сохихо (Бить, ударять)

Ута (Длинный)

Богони (Короткий)

Сэхэ (Прямой)

Сэбэр (Чистый, красивый)

Хара (Черный)

Шара (Желтый)

Сагаан (Белый)

Улаан (Красный)

Хүрин (Коричневый, карий)

 

Юун? (Что?)

 

 

17

7

9

0

1

0

0

Дүндөө (Итого):

34

 

 

Темэ:

Һургуули, хэшээл (ШКОЛА, УРОК)

Хэлэлгын хубинууд (Части речи)

Юум. н.. (Сущ.)

Үйлэ ү.

(Глагол)

Тэмд. н.

(Прил.)

Тоо. н.

(Числ.)

Түл. ү.

(Местоим-е)

Дайбар ү.

(Наречие)

Зүйр ү.

(Частица)

Һургуули (Школа)

Хэшээл (Урок)

Багша (Учитель)

Һурагша (Ученик)

Ном (Книга)

Шүлэг (Стихи)

Дэбтэр (Тетрадь)

Самбар (Доска)

Зураг (Рисунок, картина)

Шугам (Линейка)

Баллур (Ластик)

Саарһан (Бумага)

Шэрэ (Краска)

Һураха (Учиться)

Бэшэхэ (Писать)

Уншаха (Читать)

Дабтаха (Повторять)

Зураха (Рисовать)

Хэхэ (Делать)

Һууха (Сидеть)

Хөөрэхэ (Рассказывать)

Хэлэхэ (Говорить)

Бодохо+ (Решать)

Нээхэ (Открывать)

Хааха (Закрывать)

Мартаха (Забывать)

Гэрэй (Домашний)

Гоё (Красивый)

Муухай (Грязный)

Шэнэ (Новый)

Хуушан (Старый)

Бэрхэ (Хороший)

Муу (Плохой)

Зүб (Правильный)

Буруу (Неправильный)

 

Дээрэ (Вверх)

Доро (Внизу)

Соо (Внутри)

Мүнөө (Сейчас, в данное время)

Мүнөөдэр (Сегодня)

Үсэгэлдэр (Вчера)

Үглөөдэр (Завтра)

-

13

13

9

0

3

4

0

Дүндөө (Итого):

42

 

 

2 ангида – 139 үгэ (во 2 классе – 139 слов)

 

3 анги (3 класс)

 

 

Темэ:

Хубсаһан (ОДЕЖДА)

Хэлэлгын хубинууд (Части речи)

Юум. н.. (Сущ.)

Үйлэ ү.

(Глагол)

Тэмд. н.

(Прил.)

Тоо. н.

(Числ.)

Түл. ү.

(Местоим-е)

Дайбар ү.

(Наречие)

Зүйр ү.

(Частица)

Малгай (Шапка)

Самса (Рубашка)

Үмдэн (Штаны)

Бээлэй (Рукавицы)

Гутал (Обувь)

Оймһон (Носки)

Үмдэхэ (Одевать)

Тайлаха (Снимать)

Үлгэхэ (Вешать)

Хэбтэхэ (Лежать)

Орхихо (Оставлять)

Олохо (Найти)

Ногоон (Зеленый)

Хүхэ (Синий)

Боро (Серый)

 

Иимэ (Такой как этот)

Тиимэ (Такой как тот)

-

Гү, али

Ба

(Противопоставит. частица)

 

6

6

3

0

2

0

2

Дүндөө (Итого):

19

Нэмэлтэ үгэнүүд (Дополнительные слова)

Заха (Воротник)

Хамсы (Рукава)

Түрии (Штанина)

Бэһэ (Пояс, ремень)

Тобшо (Пугавицы)

 

Ягаан (Розовый)

Сэнхир (Голубой)

Шаргал (Рыжий)

 

 

 

 

5

0

3

0

0

0

0

Дүндөө (Итого):

8

Хамта (Всего)

27

 

 

Темэ:

Эдеэн (ЕДА)

Хэлэлгын хубинууд (Части речи)

Юум. н.. (Сущ.)

Үйлэ ү.

(Глагол)

Тэмд. н.

(Прил.)

Тоо. н.

(Числ.)

Түл. ү.

(Местоим-е)

Дайбар ү.

(Наречие)

Зүйр ү.

(Частица)

Һүн (Молоко)

Хилээмэн (Хлеб)

Сай (Чай)

Тоһон (Масло)

Бууза (Позы)

Шүлэн (Суп, бульон)

Халбага (Ложка)

Хутага (Нож)

Һэрээ (Вилка)

Табаг (Тарелка

Аяга (Посуда)

Үгэрсэ (Огурцы)

Хартаабха (Картофель)

Үндэгэн (Яйцо)

Эдихэ (Кушать)

Ууха (Пить)

Үгэхэ (Давать)

Табиха (Ставить)

Шанаха (Варить)

Болохо (Готовиться)

Амтатай (Вкусный)

Амтагүй (Невкусный)

Халуун (Горячий)

Хүйтэн (Холодный)

Гашуун  (Горький)

Дурагүй (Нелюбимый)

Бүлеэн (Теплый)

 

Намда (Мне)

Шамда (Тебе)

Танда (Вам)

Бидэндэ (Нам)

Таанарта (Вам, вашим)

-

 

14

6

7

0

5

 

0

Дүндөө (Итого):

32

Нэмэлтэ үгэнүүд (Дополнительные слова)

Зөөхэй (Сметана)

Ээзгэй (Мягкий творог)

Хурууд (Спрессованный творог, род сыра)

Үрмэн (Пенки, сливки)

Сүсэгы (Молочная сыворотка???)

Отолхо (Резать)

Амталха (Пробовать на вкус)

 

 

 

 

 

5

2

0

0

0

0

 

Дүндөө (Итого):

7

Хамта (Всего):

39

 

 

Темэ:

Манай гэр (НАШ ДОМ)

Хэлэлгын хубинууд (Части речи)

Юум. н.. (Сущ.)

Үйлэ ү.

(Глагол)

Тэмд. н.

(Прил.)

Тоо. н.

(Числ.)

Түл. ү.

(Местоим-е)

Дайбар ү.

(Наречие)

Зүйр ү.

(Частица)

Гэр (Дом)

Таһалга (Комната)

Сонхо (Окно)

Хана (Стена)

Үүдэн (Дверь)

Орон (Кровать)

Гэрэл (Зеркало)

Бариха (Строить)

Абаха (Покупать)

Будаха (Красить)

Модон (Деревянный)

Шулуун (Каменный)

Томо (Большой)

Заа / Бага (Маленький)

Уужам (Просторный)

Һаруул (Светлый)

Дабхартай (Этажный)

Түмэр (Металлический, железный)

-

-

-

Бэ? (Вопросительная частица)

7

3

9

0

0

0

1

Дүндөө (Итого):

20

 

 

Темэ:

Гэрэй амитад (ДОМАШНИЕ ЖИВОТНЫЕ)

Хэлэлгын хубинууд (Части речи)

Юум. н.. (Сущ.)

Үйлэ ү.

(Глагол)

Тэмд. н.

(Прил.)

Тоо. н.

(Числ.)

Түл. ү.

(Местоим-е)

Дайбар ү.

(Наречие)

Зүйр ү.

(Частица)

Амитан (Животное)

Миисгэй (Кошка)

Нохой (Собака)

Үнеэн (Корова)

Морин (Конь)

Хонин (Овца)

Ямаан (Коза)

Тахяа (Курица)

Гахай (Свинья)

Тэмээн (Верблюд)

Дуугарха (Говорить, издавать звук)

Маараха (Блеять)

Хусаха (Лаять)

Мөөрэхэ (Мычать)

Инсагаалха (Ржать)

Айха (Бояться, пугаться)

 

Эреэн (Пестрый)

Заахан (Маленький)

10-100

Ямар? (Какой?)

 

 

10

6

2

10

1

0

0

Дүндөө (Итого):

29

Нэмэлтэ үгэнүүд (Дополнительные слова)

Хулгана (Мышка)

Гүлгэн (Щенок)

Унаган (Жеребенок)

Тугал (Теленок)

Хурьган (Ягненок)

Эшэгэн (Козленок)

Газар (Земля)

Ботогон (Верблюженок)

Һабардаха (Лапать)

Хазаха (Кусать)

Мүргэхэ (Бодать(-ся))

Дэбхэрхэ (Прыгать)

Малтаха (Копать)

Бариха+ (Держать)

Тоншохо (Стучать)

Хурдан (Быстрый, быстроногий)

Сухалтай (Злой)

 

Хэнэй? (Чей?)

Юунэй? (Чей?(неодуш.))

Хаана? (Где?)

Гэртэ (Дома)

Газаа (На дворе, на улице, снаружи)

 

8

7

2

0

3

2

0

Дүндөө (Итого):

22

Хамта (Всего)

51

 

3 ангида – 137 үгэ (в 3 классе – 137 слов)

 

4 анги (4 класс)

 

 

Темэ:

Минии нүхэр (Мой друг)

Хэлэлгын хубинууд (Части речи)

Юум. н.. (Сущ.)

Үйлэ ү.

(Глагол)

Тэмд. н.

(Прил.)

Тоо. н.

(Числ.)

Түл. ү.

(Местоим-е)

Дайбар ү.

(Наречие)

Зүйр ү.

(Частица)

Нүхэр (Друг)

Бэшэг (Письмо)

 

Наадаха (Играть)

Уулзаха (Встречаться)

Танилсаха (Знакомиться)

Гүйхэ (Бегать)

Харайха (Перепрыгивать)

Унаха (Падать)

Энеэхэ (Смеяться)

Эльгээхэ (Отправлять)

Һайн (Хороший)

Хүхюутэй (Веселый)

Үнэн (Правдивый)

Сэхэ (Прямой, честный)

Шуран (Ловкий)

Ухаатай (Умный)

Яаралтай (Торопливый)

Яаруу (непоседливый, суетливый)

Ходо (Всегда (-шний)

Найматай (Восьмилетний)

Хоюулаа г.м (Вдвоем и т.д.)

Бидэ (Мы)

Хамта (Вместе)

Намтай (Со мной)

Удаан (Долго)

Түргэн (Быстро)

-

2

8

9

2

3

2

 

Дүндөө (Итого):

26

 

 

 

 

 

 

Темэ:

Минии үдэр (МОЙ ДЕНЬ)

Хэлэлгын хубинууд (Части речи)

Юум. н.. (Сущ.)

Үйлэ ү.

(Глагол)

Тэмд. н.

(Прил.)

Тоо. н.

(Числ.)

Түл. ү.

(Местоим-е)

Дайбар ү.

(Наречие)

Зүйр ү.

(Частица)

Үдэр (День)

Үглөө (Утро)

Үдэшэ (Вечер)

Хоол (Пища, Еда)

Һэрихэ (Просыпаться)

Эдеэлхэ (Кушать)

Бэлдэхэ (Готовить)

Дүүргэхэ (Заканчивать)

Амарха (Отдыхать)

Унтаха (Спать)

Үглөөнэй (Утренний)

Үдэрэй (Дневной)

Үдэшын (Вечерний)

 

 

Үглөөгүүр (Утром)

Үдэшэ (Вечером)

Үдэртөө (Днем)

Эртэ (Рано)

Орой (Поздно)

 

4

6

3

 

 

5

0

Дүндөө (Итого):

18

Нэмэлтэ үгэнүүд (Дополнительные слова)

 

 

 

 

 

Эртэ (Рано)

Орой (Поздно)

Түргэн (Быстро)

Удаан (Долго, медленно)

Сааддэр (Послезавтра)

Уржадэр (Позавчера)

 

 

 

 

 

 

6

0

Дүндөө (Итого):

6

Хамта (Всего):

24

 

 

Темэ:

НААДАН (ИГРА)

Хэлэлгын хубинууд (Части речи)

Юум. н.. (Сущ.)

Үйлэ ү.

(Глагол)

Тэмд. н.

(Прил.)

Тоо. н.

(Числ.)

Түл. ү.

(Местоим-е)

Дайбар ү.

(Наречие)

Зүйр ү.

(Частица)

Наадан (Игра)

Хүүхэлдэй (Кукла)

Шатар (Шахматы)

Даам (Шашки)

Бүмбэгэ (Мяч)

Шүүхэ (Выигрывать)

Шүүгдэхэ (Проигрывать)

Хүхихэ (Радоваться, веселиться)

Гомдохо (Обижаться, огорчаться)

Шэдэхэ (Кидать)

Тудаха (Попадать)

Асарха (Приносить)

Абаашаха (Унести, относить)

Гээхэ (Терять)

Бархирха (Плакать)

Харуулха (Показывать)

Үнгэтэй (Цветной)

 

-

-

-

-

5

11

1

0

0

0

0

Дүндөө (Итого):

17

 

 

Темэ:

Буряад үндэһэтэнэй наадан, зугаа (Бурятские национальные игры, Веселье, Забава)

Хэлэлгын хубинууд (Части речи)

Юум. н.. (Сущ.)

Үйлэ ү.

(Глагол)

Тэмд. н.

(Прил.)

Тоо. н.

(Числ.)

Түл. ү.

(Местоим-е)

Дайбар ү.

(Наречие)

Зүйр ү.

(Частица)

Наадан (Игра)

Шагай (Бабки)

Ёохор (Ёхор, хоровод)

Дуун (Песня)

Бэһэлиг (Кольцо)

Бүхэ (Силач)

Һохор балай (Слепой дурак)

Һур харбаан (Стрельба из лука)

Барилдаан (Борьба)

Мори урилдаан (Конные скачки)

Хатарха+(Танцевать)

Дуулаха (Петь)

Хоргодохо (Прятаться)

Нюуха (Прятать)

Шүүрэхэ (Вырвать)

Няһалха (гл. ф.  от щелчок)

Бариха+(Держать)

Һонин (Интересный)

Хүхюун (Веселый)

Түхэреэн (Круглый)

Элдэб (Разный)

 

 

Баяртайгаар (Радостно)

Хурдаар (Быстро, стремительно)

 

10

7

4

0

0

2

0

Дүндөө (Итого):

23

 

 

Темэ:

Ургамалнууд (РАСТЕНИЯ)

Хэлэлгын хубинууд (Части речи)

Юум. н. (Сущ.)

Үйлэ ү.

(Глагол)

Тэмд. н.

(Прил.)

Тоо. н.

(Числ.)

Түл. ү.

(Местоим-е)

Дайбар ү.

(Наречие)

Зүйр ү.

(Частица)

Ургамал (Растение)

Сэсэг (Цветок)

Ногоон (Трава)

Ой (Лес)

Модон (Дерево)

Бургааһан (Кустарник)

Жэмэс (Ягода)

Һамар (Орех)

Һархяаг (Гриб)

Ургаха (Расти)

Сэсэглэхэ (Цвести)

Тариха (Садить)

Уһалха (Поливать)

Таһалха (Срывать)

Түүхэ (Подбирать)

Суглуулха (Собирать)

 

 

 

Эндэ (Здесь)

Тэндэ (Там)

 

Юм

9

7

0

0

0

2

1

Дүндөө (Итого):

19

Нэмэлтэ үгэнүүд (Дополнительные слова)

Нарһан (Сосна)

Хуһан (Береза)

Уляаһан (Осина)

Хасуури (Ель)

Шэнэһэн (Лиственница)

Тэрэнги (Багульник)

Набшаһан (Листва)

Шэлбүүһэн (Саженец)

Ургы (Подснежник)

 

 

 

 

 

 

9

0

0

0

0

0

0

Дүндөө (Итого):

9

Хамта (Всего):

28

 

4 ангида – 118 үгэ (В 4 классе – 118 слов)

5 анги (5 класс)

 

 

Темэ:

Саг. Сагай хубаарил (Время. временные отрезки)

Хэлэлгын хубинууд

Юум. н.. (Сущ.)

Үйлэ ү.

(Глагол)

Тэмд. н.

(Прил.)

Тоо. н.

(Числ.)

Түл. ү.

(Местоим-е)

Дайбар ү.

(Наречие)

Зүйр ү.

(Частица)

Жэл (Год)

Намар (Осень)

Үбэл (Зима)

Хабар (Весна)

Зун (Лето)

Һара (Месяц)

Хоног (Сутки)

Долоон хоног (Неделя)

Саг (Время, час)

Һүни (Ночь)

Эхилхэ (Начинать)

Дүүрэхэ (Заканчивать)

Ерэхэ (Приходить)

 

-

100-1000

Хэзээ?(Когда?)

 

Мүнөө (Сейчас, в данное время)

-б

10

3

0

10

1

1

1

Дүндөө (Итого):

26

 

 

Темэ:

Байгаали (ПРИРОДА)

Хэлэлгын хубинууд (Части речи)

Юум. н.. (Сущ.)

Үйлэ ү.

(Глагол)

Тэмд. н.

(Прил.)

Тоо. н.

(Числ.)

Түл. ү.

(Местоим-е)

Дайбар ү.

(Наречие)

Зүйр ү.

(Частица)

Байгаали (Природа)

Наран (Солнце)

Һара (Луна)

Мүшэн (Звезда)

Хада (Гора)

Уула (Гора высокая, величественная)

Тала (Степь)

Хабсагай (Скала)

Уһан (Вода)

Далай (Море, океан)

Гол (Река)

Нуур (Озеро)

Булаг (Родник)

Элһэн (Песок)

Шорой (песок как мусор)

Шулуун (Камень)

Мүльһэн (Лед)

Аршалха (Защищать)

Сэнгэхэ (Гулять)

Абирха (Залезать)

Гараха+ (Выходить, подниматься)

Хүрэхэ (Замерзать)

Тамарха (Плавать)

Шунгаха (Нырять)

Гүнзэгы (Глубокий)

Гүйхэн (Неглубокий, мелкий)

Хатуу (Твердый)

Зөөлэн (Мягкий)

Хүнгэн (Легкий)

Хүндэ (Тяжелый)

Хуурай (Сухой)

Нойтон (Мокрый, влажный)

Һалхитай (Ветренный)

Наратай (Солнечный)

Үүлэтэй (Облачный)

Бүрхэг (Пасмурный)

Талын (Степной)

 

 

Угаа (Очень)

Тон (Самый)

 

17

7

13

0

0

0

0

Дүндөө (Итого):

37

 

 

Темэ:

Байгаалиин уларил (Природные явления)

Хэлэлгын хубинууд (Части речи)

Юум. н.. (Сущ.)

Үйлэ ү.

(Глагол)

Тэмд. н.

(Прил.)

Тоо. н.

(Числ.)

Түл. ү.

(Местоим-е)

Дайбар ү.

(Наречие)

Зүйр ү.

(Частица)

Саһан (Снег)

Бороон (Дождь)

Аадар (Ливень)

Сахилгаан (Молния)

Һалхин (Ветер)

Үүлэн (Облако, туча)

 

Унаха+ (Падать)

Даараха (Мерзнуть)

Халуудаха (Перегреваться, согреваться)

Норохо (Мокнуть)

Хатаха (Сохнуть)

 

Халуун (Горячий, жаркий)

Дулаан (Теплый)

Хүйтэн (Холодный)

 

 

-

Гү? (-ш?, -т?, -бди?)

6

8

0

 

0

 

1

Дүндөө (Итого):

15

Нэмэлтэ үгэнүүд (Дополнительные слова)

Манан (Туман)

Хюруу (Иней)

Мүндэр (Град)

Үер (Наводнение)

Жабар / (Мороз) Жабар Үбгэн (Дед Мороз)

 

 

 

 

 

 

6

 

 

 

 

 

 

Дүндөө (Итого):

6

Хамта (Всего):

21

 

 

Темэ:

Зэрлиг амитад (дикие животные)

Хэлэлгын хубинууд (Части речи)

Юум. н.. (Сущ.)

Үйлэ ү.

(Глагол)

Тэмд. н.

(Прил.)

Тоо. н.

(Числ.)

Түл. ү.

(Местоим-е)

Дайбар ү.

(Наречие)

Зүйр ү.

(Частица)

Баабгай (Медведь)

Шоно (Волк)

Үнэгэн (Лиса)

Шандаган (Заяц)

Хэрмэн (Белка)

Шубуун (Птица)

Борбилоо (Воробей)

Гулабхаа (Голубь)

Тоншуул (Дятел)

Мэлхэй (Черепаха)

Могой (Змея)

Зумбараан (Суслик)

Тарбаган (Суслик степной)

Эшээн (Нора)

Улиха (Выть)

Ниидэхэ (Лететь)

Мүлхихэ (Ползать)

Зэрлиг (Дикий)

Ойн (Лесной)

Уһанай (Водный)

Аймшагтай (Страшный)

 

 

 

 

 

14

3

4

0

0

0

0

Дүндөө (Итого):

21

Нэмэлтэ үгэнүүд (Дополнительные слова)

Хандагай (Лось)

Булган (Соболь)

 

 

 

 

 

Юм

2

0

 

 

 

 

1

Дүндөө (Итого):

3

Хамта (Хамта):

24

 

5 ангида – 108 үгэ (в 5 классе – 108 слов)

 

 

6 анги

 

Темэ:

Һургуули, хэшээл (Школа, урок)

Хэлэлгын хубинууд (Части речи)

Юум. н.. (Сущ.)

Үйлэ ү.

(Глагол)

Тэмд. н.

(Прил.)

Тоо. н.

(Числ.)

Түл. ү.

(Местоим-е)

Дайбар ү.

(Наречие)

Зүйр ү.

(Частица)

Абяан (Звук)

Үзэг (Буква)

Үгэ (Слово)

Мэдүүлэл (Предложение)

Даабари (Задание)

Алдуу (Ошибка)

Арга (Метод, способ)

Сэгнэлтэ (Оценка)

Ойлгохо (Понимать)

Сээжэлдэхэ (Выучить)

Орохо (Заходить)

Шагнаха (Слушать)

Шадаха (Суметь, смочь)

Оршуулха (Переводить)

Эсэхэ (Уставать)

Амарха (Отдыхать)

Һүүлшын (Последний)

Түрүүшын (Первый)

 

 

 

 

-

8

8

2

0

0

0

0

Дүндөө (Итого):

18

 

 

Темэ:

Ажал, мэргэжэл (Работа, профессия)

Хэлэлгын хубинууд

Юум. н.. (Сущ.)

Үйлэ ү.

(Глагол)

Тэмд. н.

(Прил.)

Тоо. н.

(Числ.)

Түл. ү.

(Местоим-е)

Дайбар ү.

(Наречие)

Зүйр ү.

(Частица)

Ажал (Работа)

Мэргэжэл (Профессия)

Эмшэн (Доктор, врач, лекарь)

Барилгашан (Строитель)

Зурааша (Художник)

Зохёолшо (Поэт, писатель)

Зүжэгшэн (Артист)

Дуушан (Певец)

Эрдэмтэн (Ученый)

Зүжэгшэн (Артист)

Тамиршан (Спортсмен)

Сагдаа (Полицейский)

Сэрэгшэн (Военный)

Жолоошон (Водитель)

Малшан (Скотовод, пастух)

Хонишон (Чабан)

Адуушан (Табунщик)

Наймаашан (Торговец, продавец)

Тогоошон (Повар)

Таряашан (Земледелец)

Албан (Служба)

Хүдэлхэ (Работать)

Эмнэхэ (Лечить)

Бариха+(Строить)

Зохёохо (Сочинять)

Жолоодохо (Водить)

Болохо+(Становиться)

Сахиха (Стоять на страже, охранять)

Хамгаалха (Защищать)

Адуулха (Пасти)

Наймаалха (Торговать)

Шэнжэлхэ (Исследовать)

Һорихо (Тренировать)

Бүтээхэ (Делать, производить)

Уран (Умелый)

Элитэ (Выдающийся)

Сэрэгэй (Военный)

Мэдээжэ (Известный)

Амгалан (Спокойный)

Аюулгүй (Безопасный)

Аюултай (Опасный)

 

 

 

 

21

13

7

0

0

0

0

Дүндөө (Итого):

41

 

 

Темэ:

ДЭЛГҮҮР, наймаан (Рынок, торговля)

Хэлэлгын хубинууд (Части речи)

Юум. н.. (Сущ.)

Үйлэ ү.

(Глагол)

Тэмд. н.

(Прил.)

Тоо. н.

(Числ.)

Түл. ү.

(Местоим-е)

Дайбар ү.

(Наречие)

Зүйр ү.

(Частица)

Дэлгүүр (Рынок, прилавок)

Худалдаан (Продажа)

Наймаан (Торговля)

Сэн (Стоимость)

Үнэ (Цена)

 Шэгнүүр (Весы)

Мүнгэн (Деньги)

Түхэриг (Рубль)

Абаха+(Брать, Покупать)

Худалдаха (Продавать)

Сэгнэхэ+(Оценивать)

Шэлэхэ (Выбирать)

Шэгнэхэ (Взвешивать)

Үлэхэ (Оставаться)

Түлэхэ (Платить, оплачивать)

Дутаха (Не хватает)

Нэмэхэ (Добалять, дополнять)

Үнэтэй (Ценный)

Сэнтэй (Дорогой)

Үнэгүй (Недорогой)

Тааруу (Подходящий)

Алтан (Золотой)

Мүнгэн (Серебряный)

Сооһоо (изнутри)

 

 

 

8

9

6

1

0

0

0

Дүндөө (Итого):

24

 

 

Темэ:

Зүг (сторона света)

Хэлэлгын хубинууд (Части речи)

Юум. н.. (Сущ.)

Үйлэ ү.

(Глагол)

Тэмд. н.

(Прил.)

Тоо. н.

(Числ.)

Түл. ү.

(Местоим-е)

Дайбар ү.

(Наречие)

Зүйр ү.

(Частица)

Зүг (Сторона света)

 

Зүүн (Восточный, левый)

Баруун (Западный, правый)

Урда (Южный, передний)

Хойто (Северный, задний )

Руу (вовнутрь, направляться в к-л. сторону)

Тээ (Там, в к-л. стороне)

Тээшэ (Туда)

Тээһээ (Оттуда)

 

 

-

1

0

4

4

0

0

0

Дүндөө (Итого):

9

 

 

Темэ:

һайндэрнүүд (праздники)

Хэлэлгын хубинууд (Части речи)

Юум. н.. (Сущ.)

Үйлэ ү.

(Глагол)

Тэмд. н.

(Прил.)

Тоо. н.

(Числ.)

Түл. ү.

(Местоим-е)

Дайбар ү.

(Наречие)

Зүйр ү.

(Частица)

Сагаалган

Шэнэ жэл (Новый год)

Түрэһэн үдэр (День рождения)

Алтаргана

Зунай найр (Летний праздник)

Эжынэрэй һайндэр (День матери)

Сэрэгэй һайндэр (День защитников Отечества)

Сурхарбаан

Һайндэрлэхэ (Праздновать)

Тэмдэглэхэ (Отмечать)

Амаршалха (Поздравлять)

Хүсэхэ (Желать)

Золгохо (Встречаться)

Найрлаха (Праздновать)

Баярлаха (Радоваться)

Угтаха (Встречать)

Заншалта (Традиционный)

 

 

 

 

8

8

1

0

0

0

0

Дүндөө (Итого):

17

 

 

6 ангида – 109 үгэ (в 6 классе – 109 слов)

 

7 анги (7 класс)

 

Темэ:

Буряад орон, улас (Бурятия, республика)

Хэлэлгын хубинууд (Части речи)

Юум. н.. (Сущ.)

Үйлэ ү.

(Глагол)

Тэмд. н.

(Прил.)

Тоо. н.

(Числ.)

Түл. ү.

(Местоим-е)

Дайбар ү.

(Наречие)

Зүйр ү.

(Частица)

Орон+(Страна, Край, Родина)

Буряад орон (Бурятия)

Улас (Республика)

Толгойлогшо (Президент, Глава)

Засагай газар (Правительство)

Арад (Народ)

Зон (Люди)

Арадай Хурал (Народный Хурал)

Һунгамал (Депутат)

Хуули (Закон)

Дарга (Начальник)

Аймаг (Район)

Оршохо (Располагаться)

Урдаха (Течь)

Шиидхэхэ (Решать)

Һунгаха (Выбирать)

Үргэн (Широкий)

Уужам+(Просторный)

 

 

Шангаар (Твердо)

Гоёор     (Красиво)

 

12

4

2

0

0

2

 

Дүндөө (Итого):

20

Нэмэлтэ үгэнүүд (Дополнительные слова)

Аха (Старший)

Байгал шадарай (Прибайкалье)

Баргажан (Баргузин)

Баунт

Бэшүүр (Бичура)

Загарай (Заиграево)

Захаамин (Закаменский район)

Зэдэ (Джида)

Ивалга (Иволга)

Кабанск

Мухар-Шэбэр

Муя

Сэлэнгэ

Тарбагатай

Хойто Байгалай (Северо-Байкальский)

Хори

Хэжэнгэ (Кижинга)

Хяагта (Кяхта)

Ярууна (Еравна)

Ага

Усть-Орда

Шэтэ (Чита)

Эрхүү (Иркутск)

Айлшалха (Гостить, нанести визит)

 

 

 

 

 

22

1

 

 

 

 

 

Дүндөө (Итого):

23

Хамта (Всего):

43

 

 

Темэ:

хото, һуурин (Город, поселение)

Хэлэлгын хубинууд (Части речи)

Юум. н.. (Сущ.)

Үйлэ ү.

(Глагол)

Тэмд. н.

(Прил.)

Тоо. н.

(Числ.)

Түл. ү.

(Местоим-е)

Дайбар ү.

(Наречие)

Зүйр ү.

(Частица)

Нютаг (Местность)

Хото (Город)

Һуурин (Поселение)

Тоонто (Родимый край)

Гудамжа (Улица)

Байшан (Дом, здание)

Талмай (Площадь)

Харгы (Дорога)

Сэсэрлиг (Детский сад)

Буудал (Остановка)

Үзэсхэлэн (Выставка, достопримечательность)

Ехэ һургуули (Высшая школа, институт, университет)

Эмнэлгын газар (Больница)

Баригдаха (Строится)

Зайха (Гулять, Прогуливаться)

Амарха (Отдыхать)

Ажаһууха (Проживать)

Үзэхэ (Испытать)

Һонирхохо (Интересоваться)

 

Түрэл (Родной)

Түүхэтэ (Исторический

Хүүхэлдэйн (Кукольный)

 

 

Үни (Давно)

Ондо (в к-л. году)

 

 

13

6

3

 

 

2

 

Дүндөө (Итого):

24

 

 

Темэ:

Орос улас (РОссия)

Хэлэлгын хубинууд (Части речи)

Юум. н..

Үйлэ ү.

Тэмд. н.

Дах. ү.

Түл. ү.

Дайбар ү.

Зүйр ү.

Оросой холбоото улас (Российская Федерация)

Түб хото, ниислэл) (Центральный город, столица)

Туг (Флаг, знамя)

Һүлдэ дуун (Гимн)

Хара далай (Черное море)

Балтиин далай (Балтийское море)

Мүрэн (Река)

Мүльһэтэ далай (Ледовитый океан)

Номгон далай (Тихий океан)

Ураал (Урал)

Кавказ (Кавказ)

Яһатан (Национальность)

 

Дүрбэлжэн (Квадратный)

Уласхоорондын (Международный

 

 

 

 

12

 

2

 

 

 

 

Дүндөө (Итого):

14

 

 

Темэ:

Аяншалга (Туризм)

Хэлэлгын хубинууд (Части речи)

Юум. н.. (Сущ.)

Үйлэ ү.

(Глагол)

Тэмд. н.

(Прил.)

Тоо. н.

(Числ.)

Түл. ү.

(Местоим-е)

Дайбар ү.

(Наречие)

Зүйр ү.

(Частица)

Аяншалга (Туризм)

Аяншалагша (Турист)

Дэлхэй (Мир)

Гүрэн (Государство)

Хари гүрэн (Иностранное гос-во)

Монгол улас (Монголияя)

Хитад улас (Китай)

Солонгос (Корея)

Улаан-Баатар

Бээжэн (Пекин)

Гал тэргэ (Паровоз)

Агаарай онгосо (Самолет)

Хүүргэ (Мост)

Буудал (Остановка, гостиница)

Эрье (Берег)

Аяншалха (Путешествовать)

Хүршэ (Соседний)

Холын (Дальний)

Дүтын (Ближний)

Баян (Богатый)

Үгытэй (Бедный)

Танил (Знакомый)

Танигдаагүй (Незнакомый)

Мэдэгдээгүй (Неизвестный)

 

Руу

Холо (Далеко)

Ойро (Близко)

 

 

15

1

10

0

1

0

0

Дүндөө (Итого):

27

 

7 ангида – 108 үгэ (в 7 классе – 108 слов)

 

8 анги (8 класс)

 

 

Темэ:

Бэеын тамир (Здоровье)

Хэлэлгын хубинууд (Части речи)

Юум. н.. (Сущ.)

Үйлэ ү.

(Глагол)

Тэмд. н.

(Прил.)

Тоо. н.

(Числ.)

Түл. ү.

(Местоим-е)

Дайбар ү.

(Наречие)

Зүйр ү.

(Частица)

Бэеын тамир (Здоровье)

Һорихо (Тренироваться)

Сана (Лыжи)

Шарга (Сани)

Гүйлгэ (Бег)

Һүрэлгэ (Прыжок)

Тамаралга (Плавание)

Үргэлгэ (Поднимание)

Һур (Стрельба из лука

Һуури (Место)

Урилдаха (Бегать наперегонки)

Халтирха (Скользить, кататься на коньках)

Һолжорхо (Скользить, кататься на санях, на лыжах)

Харбаха (Стрелять из лука)

Үргэхэ (Поднимать)

Эзэлхэ (Занимать)

Шагнаха+(Награждать)

Илаха (Побеждать)

Дэгээдэхэ (Ставить подножку)

Түргэн (Быстрый)

Мэргэн (Меткий)

Хүрэл (Бронзовый)

Дэлхэйн (Мировой)

 

 

Булта (Все вместе)

Бүхы  (Всё, для всех)

Түргөөр (Быстро)

Хурдаар (Быстро)

Бэрхээр (Хорошо)

Хүсэтэйгөөр (Сильно)

Мэргээр (Метко)

 

10

9

4

 

2

5

 

Дүндөө (Итого):

30

 

 

Темэ:

Урлал (Творчество)

Хэлэлгын хубинууд (Части речи)

Юум. н.. (Сущ.)

Үйлэ ү.

(Глагол)

Тэмд. н.

(Прил.)

Тоо. н.

(Числ.)

Түл. ү.

(Местоим-е)

Дайбар ү.

(Наречие)

Зүйр ү.

(Частица)

Урлал (Творчество)

Хүгжэм (Музыка)

Шаанза (Чанза)

Хуур

Морин хуур

Лимбэ

Тайзан (Сцена)

Бүжэг (Танец)

Бүжэгшэн (Танцор)

Хатар (Танец)

Наадаха+(Играть)

Бүжэглэхэ (Танцевать)

Альга ташаха (Аплодировать)

Дурлаха (Любить)

Һайхан (Художественный)

Уянгата (Лирический)

Дээрэһээ (Свысока, сверху)

 

Шангаар (Громко)

Гоёор (Красиво)

Халуунаар (Горячо)

 

10

4

2

1

 

3

 

Дүндөө (Итого):

20

 

 

Темэ:

Театрнууд (Театры)

Хэлэлгын хубинууд (Части речи)

Юум. н.. (Сущ.)

Үйлэ ү.

(Глагол)

Тэмд. н.

(Прил.)

Тоо. н.

(Числ.)

Түл. ү.

(Местоим-е)

Дайбар ү.

(Наречие)

Зүйр ү.

(Частица)

Зүжэг (Спектакль)

Үлгэсэ (Вешалка, гардероб)

Табиха (Ставить)

Зүжэглэхэ (ставить спектакль, актерствовать)

 

Нэрэмжэтэ (Именной)

Уран+(Умелый)

Шогтой (Юмористический)

Драмын (Драматический)

Оперо болон Баледэй (Оперы и балета)

Дуу хатарай (Песни и танца)

 

 

 

 

2

2

6

 

 

0

 

Дүндөө (Итого):

10

 

 

Темэ:

буряад ороной мэдээжэ газарнууд, музей (достопримечательности бурятии, музей)

Хэлэлгын хубинууд

Юум. н.. (Сущ.)

Үйлэ ү.

(Глагол)

Тэмд. н.

(Прил.)

Тоо. н.

(Числ.)

Түл. ү.

(Местоим-е)

Дайбар ү.

(Наречие)

Зүйр ү.

(Частица)

Саяан уула (Саянские горы)

Ивалгын дасан (Иволгинский дацан)

Мэргэдэй хэрэм (Меркитская крепость)

Байгал далай (о. Байкал)

Ойхон (Ольхон)

Алхана (Алханай)

 

Түүхын (Исторический)

Байгаалиин (Природный)

Хотын түүхын (Городской исторический

Уран зурагай (Картинный)

Уран һайханай (Художественный)

Забайкалиин (Забайкальский)

Угсаатанай (Родовой)

Шэнжэлэлгын (Исследовательский)

 

 

 

 

6

 

8

 

 

 

 

Дүндөө (Итого):

14

 

 

Темэ:

байгаали аршалалга  (охрана природы)

Хэлэлгын хубинууд (Части речи)

Юум. н.. (Сущ.)

Үйлэ ү.

(Глагол)

Тэмд. н.

(Прил.)

Тоо. н.

(Числ.)

Түл. ү.

(Местоим-е)

Дайбар ү.

(Наречие)

Зүйр ү.

(Частица)

Аршаан  (Источник, Курорт)

Бузар (Нечистоты)

Бог (Мусор)

Түймэр (Пожар)

Гал (Огонь)

Бузарлаха (Загрязнять)

Хамгаалха (Защищать)

Гамнаха (Беречь)

Сэбэр (Чистый)

Арюун (Благодатный)

 

 

Ехээр (Много)

Сэбэрээр (Чисто)

Наряар (Аккуратно)

 

5

3

2

 

 

3

 

Дүндөө (Итого):

13

 

 

8 ангида – 87 үгэ (в 8 классе – 87 слов)

 

9 Анги (9 класс)

 

Темэ:

Буряад арадай түүхэһээ (Из истории бурят)

Хэлэлгын хубинууд (Часть речи)

Юум. н.. (Сущ.)

Үйлэ ү.

(Глагол)

Тэмд. н.

(Прил.)

Тоо. н.

(Числ.)

Түл. ү.

(Местоим-е)

Дайбар ү.

(Наречие)

Зүйр ү.

(Частица)

Доржо Банзаров

Ниилэлгэ (Соединение)

Нүүлгэ (Кочевание)

Арад (Народ)

Уг (Род)

Хори

Хонгоодор

Сартуул

Сонгоол

Эхирэд

Булгад

Хэрэм (Крепость)

Хасаг (Казак)

Хубисхал (Революция)

Улас (Республика)

Дайн (Война)

Баатаршалга (Подвиг)

Цэбээн Жамцарано

Гомбожаб Цыбиков

Базар Барадин

Ниилэхэ (Соединяться)

Эзэлхэ+(Занимать)

Нүүхэ (Кочевать)

Дайлаха (Воевать)

Байгуулха (Основать)

Элитэ (Выдающийся)

Бэеэ дааһан (Независимый)

Эрхэтэдэй (Гражданский)

Эсэгэ ороноо хамгаалгын (Отечественная (война))

 

 

 

 

20

5

4

 

 

 

 

Дүндөө:

29

 

 

Темэ:

Шажан мүргэл (Религия)

Хэлэлгын хубинууд (Части речи)

Юум. н.. (Сущ.)

Үйлэ ү.

(Глагол)

Тэмд. н.

(Прил.)

Тоо. н.

(Числ.)

Түл. ү.

(Местоим-е)

Дайбар ү.

(Наречие)

Зүйр ү.

(Частица)

Шажан (Религия)

Бурхан (Бог)

Будда

Дасан

Һүмэ (Монастырь)

Дуган

Субарга

Дүгжүүбэ

Сахюусан (Хранитель веры)

Лама

Хурал

Хүрдэ (Молитвенный барабан)

Хонхо (Колокольчик)

Хэнгэрэг (Бубенчик)

Маани (Молитва)

Бөө (Шаман)

Удаган (Шаманка)

Хэрээһэн (Крест)

Шүтэхэ (Верить)

Мүргэхэ

(Молиться)

Этигэхэ

(Верить)

Зүүхэ

(Повесить, закрепить)

Тахиха

(Угощать, жертвовать)

 

 

 

 

 

18

5

0

 

 

 

 

Дүндөө (Итого):

23

 

 

Темэ:

дээдэ ба ехэ һургуули (Высшая школа, вуз)

Хэлэлгын хубинууд (Части речи)

Юум. н.. (Сущ.)

Үйлэ ү.

(Глагол)

Тэмд. н.

(Прил.)

Тоо. н.

(Числ.)

Түл. ү.

(Местоим-е)

Дайбар ү.

(Наречие)

Зүйр ү.

(Частица)

Мэргэжэлтэнэй дунда һургуули (Среднее профессиональное учебное заведение)

Дээдэ һургуули (Высшее учебное заведение)

Һалбари (Сфера деятельности)

Шалгалта (Экзамен, испытание)

Дүүргэхэ

(Заканчивать)

Мэргэжэлтэ (Профессиональный)

Дээдэ (Высший)

Гүрэнэй (Государственный)

Зүүн-Сибириин (Восточно-сибирский)

Эрхим (Лучший)

Һонирхолтой (Интересный)

 

 

Эрхимээр (Лучше)

Һайнаар (Хорошо)

 

4

1

6

 

 

2

 

Дүндөө (Итого):

13

13.01.2016
25 Октября 2021
Улаан-Үдэ хотын угсаатанай зүйн музейн мүнөө ба ерээдүйн байдал
Улаан-Үдэ хотын угсаатанай зүйн музейн мүнөө ба ерээдүйн байдал

25 Сентября 2021
Буряад Уласта энэ жэлдэ шэнэ музей бии болобо
Буряад Уласта энэ жэлдэ шэнэ музей бии болобо

28 Октября 2020
Буряад Уласта «Буряад арадай үльгэр ба домогууд» гэжэ номой шэнэлhэн хэблэл бэлдэгдэнэ
Буряад Уласта «Буряад арадай үльгэр ба домогууд» гэжэ номой шэнэлhэн хэблэл бэлдэгдэнэ

Поделиться —

Проект “Байкальские сказки” создан в 2015 году для детей и их родителей, которые любят и читают сказки!

При копировании материалов ссылка на источник обязательна.

Мобильная версия

Яндекс.Метрика