Пословицы и поговорки
Уур сухал бэедэ зоболонтой, уймар хүн зондо зоболонтой
Злость приносит мученья телу, а глупый приносит муки людям.
Ууха бγреэ ундан хγрэхэ, уулзаха бγреэ ушардапан хγрэхэ
Чем больше пьешь, тем пуще хочется пить, чем чаще встречаешься, тем больше хочется повидаться
Ухаагγй толгой улаан гараа зобоохо.
Бестолковая голова мучит руки.
Үгын үсөөниинь, үхэрэй олониинь дээрэ.
В речах лучше немногословность, а в скоте - многочисленность.
Үндэр хадада үнэгэн золтой, үнэр хадамтай хүръгэн золтой.
На высокой горе счастлива лисица, в многодетной семье счастлив зять.
Үндэр хадын орой хооhон, өөдэргүү хүнэй толгой хооhон
Вершина высокой горы пуста, у высокомерного человека голова пуста.
Үндэһэтэй модон хосорхогүй, Үрэтэй хүн газардахагүй.
Если есть корни, не высохнет дерево, если есть дети, то не пропадет человек.
Үреэ морёо Дабаанда амаруулжа һургахагүй, үхи хүбүүгээ үбэр дээрээ һуулгажа һургахагүй
Не приучай коня расслабляться на перевале. Не приучай детей забираться на колени. (т.е. чрезмерно не баловать)
Үрэтэ хүн өөдэлхэ, үндэһэтэ модон намаалха
Как дерево с корнями пышно расцветает, так имеющий детей встанет на ноги.
Хγн болохо багаhаа, хγлэг болохо унаганhаа.
Аргамак уже в жеребенке виден, хороший человек с детства сказывается.
Хγн болохо багаhаа, хγулэг болохо унаганhаа
Станет ли человеком, видно с детства; станет ли хорошею лошадью, видно по жеребенку
Халбагаа хахарха - эбээ таhарха
Ложка сломана - дружба порвана
Ханхинуур эмээл  Мориной дарамта, Хараалша хγн  Гэрэй дарамта.
Дребезжащее седло для лошади бремя. Сварливый человек для дома крест.
Харатай сэсэн тэнэгhээ доро
Умный, но коварный человек хуже дурака
Хлеб да капуста – на столе не пусто.
Холеный олень бьёт копытом в грудь своему хозяину.
Холын онгосоhоо ойрын буха дээрэ.
Ближний бык лучше далекой лодки.
Хорошая хозяйка из петуха уху сварит
Хотошоо алдабал шонын баhамжа
Лишиться дворняжки - дать волкам раздолье
Худагай γhанда загаhан γгы, хуурай модондо набша γгы.
В колодезной воде рыба не водится, а на дереве сухом листьев не бывает.
(Разговор двух мудрых)

1   Урдын урда сагта нэгэ сэсэн хаан ажаһуудаг байгаа. Тэрэ хаан хадаа хүбүүтэй байгаа. Хүбүүниинь ехэ тэнэг, юушье ойлгодоггүй байгаа һэн.
Хаан хүбүүндээ ехэ сэсэн һамага оложо үхым байна даа гэжэ өөрынгөө гүрэндэ тиимэ сэсэн басага бэдэрбэ. Бэдэр-бэдэр-һээр нэгэ үгытэй хүнэй басага олобо. Хаан хорим хэжэ, хүбүүндээ һамга асарба. Хаан бэрэтэеэ ехэ тааража, һэтэ һоннн зугаа зугаалдаг байгаа.
Нэгэтэ тэрэ хаан агнажа ябатараа төөрөөд, ондоо хаанай орондо орожо ерэбэ. Тэрэ хари гүрэнэй хаан энэ хааниие баряад, дүрбэн баханын дунда хүлижэ орхибо.

2   Энэ манай хаан хайшан гээд гэртээ иимэ ушарта ороод байнаб гэжэ мэдүүлхэб даа гээд, бэрэдээ иимэ удхатай бэшэг эльгээбэ: «Би ногоон торгон тохомтой, хүхэ торгон хүнжэлтэй, үдэр һүнигүй хажуудаа һахюултай, хаанай байгаа, үзөөгүй газарта, баруун хаанайда байнаб. Ши энэ минии эльгээһэн гурбан буха, гушан шарада бии үгэй юумээ тохоод, үбэртэ малаа урдаа туугаад, бэшэ малаа хойноо дахуулаад, муу һүхэеэ тэндээ хаяад, алтан хайшаяа абаад ерээрэй».
Хаанай эльгээһэн гурбан баатар, гушан жолоошодонь хүрэхэ газартаа хүрэжэ, Алтан хайшада хаанай бэшэг хүргэбэ.

3  Алтан хайша тэрэ бэшэг уншаад, энэ хаан баабаймнай аюулда ороод байна гэжэ мэдэбэ. Үбэртэ малаа урдаа тууха гээшэнь өөһэдынгөө баатарнуудые урдаа табяад, бэшэ малаа хойноо дахуулаад ерэхэ гээшэнь бии үгэй сэрэгээ, баатарнуудаа хойноо ябуулха, муу һүхэеэ гэртээ орхихо гээшэнь тэрэ тэнэг хүбүүгээ тэндэнь хаяха, Алтан хайшаяа абаад ерэхэ гээшэнь бэрэ басагаяа хуу сэрэгээ толгойлоод ерэхэ гэжэ тэрэ бэшэгэнь иимэ удхатай байба.
Алтан хайша түргэнөөр бии үгэй баатарнуудаа, бии үгэй сэрэгээ толгойлоод, хаан баабайгаа абархаяа мордобо. Баруун хаанайда хүрэжэ ябахадаа гурбан баатарыень алажа, гушан жолоошыень түүшэлэжэ, тэрэ хаанайдаа дайгаар ороод, хаан баабайгаа абаржа, гэртээ харижа ерэбэ.
Хаан нэгэ хэды жэл соо хаагаараа һуугаад, үхэхэ дээрээ Алтан хайшаяа хаан болгожо һуулгаба. Алтан хайша хаан боложо һуугаад, арад зоноо баяжуулжа, баярлуулжа һууба.

Поделиться —

Проект “Байкальские сказки” создан в 2015 году для детей и их родителей, которые любят и читают сказки!

При копировании материалов ссылка на источник обязательна.

Мобильная версия

Яндекс.Метрика