Буряад зоной гайхамшагта соёл болбосоролтой танилсалгаяа Улаан-Үдэһөө холо бэшэ, 50-аад модоной зайда байгааша Асагат нютагһаа һабагшалая. Тиишээ харгылха гэбэл, Буряадай түүхэ, энэ нютаг тухай шухаг мэдээнүүдые оложо, хадууха шухала. Жэшээнь, юундэ анхан буряадууд «Шулуутай газарта буусаяа бари, шонотой газарта малаа бари» гэжэ хүсэдэг байгааб, хайшан гэжэ Асагад нютаг бии болооб, юундэ манай элинсэгүүд Ойхон олтирогһоо Загарайн аймагта нүүжэ ерээб?
Эдэ мэтын ойлгосо мэдээнүүдтэй ВИРТУАЛ гид танилсуулха аабза. Танилсалгын хүтэлбэр эртэ урданай Асагадай дасанһаа эхилхэ байха. Энэ дасан 1824 ондо байгуулагдаһан, харин 1936 ондо һандаргаагдаһан, зүгөөр 1992 ондо дахяад һэргээгдэһэн түүхэтэй. Дасанай удаа - Агваан Доржиевай музей орожо харахат. Энэ хадаа Будаадын шажанай үндэр санаартанай сагаан дэнгээр хэмэл дүрсэнүүдэй Зүүн Сибирьтэхи ори ганса иимэ музей мүн.
Агваан Доржиев – XX зуунай суута буряад ламануудай нэгэн болоно. Тэрэ Загарайн аймагай Хара-Шэбэр нютагта түрэһэн намтартай. Түбэд орондо буддын суртаал һургуули шудалжа, XIII дүгээр Далай ламын багша байһан, удаань зүбшэгшэгшэнь, юрэдөө, найдамтай нүхэрынь боложо илгарһан гэдэг. Агваан Доржиев Түбэдэй болоод Оросой талые хамгаалан, нилээд горитой ажал ябуулһан солотой. Тэрээн зуур, буряадайнгаашье байра байдалда анхаралаа табижа байгаа. 1825 ондо Асагадай дасан барилга үүсхэһэн байна. Гадна, Санкт-Петербургда 1915 ондо нээгдэһэн Гүнзэнчойной дасан барилга мүн лэ эрхилһэниинь мэдээжэ. Шэрэтээршье тэндэ һуугаа. Агваан Доржиевай наһанай һүүлшын жэлнүүд лама санаартанда зоболон гашуудалтай 30-аад онуудтай тудалдаа. Сүлэлгэһөө түрэл нютагаа бусажа үрдижэ, Улаан-Үдын түрмын больницада 85 наһатайдаа тагаалал болоһон гэхэ. Хүдөөлэгдэһэн газарынь мэдэгдээгүй.
Агваан Доржиевай гэр Хара-Шэбэрһээ Асагадай дасанай ойро урлигдан табигданхай. Тэндэ хаалтада абтаһанайнь, мүшхүүлһэнэйнь протоколнууд хадагалаатай. Наһанһаа нүгшэхын урда хэгдэһэн фото зурагынь бии. Буддын шажанай үндэр санаартанай сагаан дэнгээр бүтээгдэһэн дүрсэнүүдэй музей мүн лэ тэндэ. Гэрэй баруун буланда Агваан Доржиевай, шаби болон дүтын нүхэр болохо XIII дүгээр Далай ламын, тиихэдэ һая һэргээгдэжэ байһан дасанай газар рамнайлжа үгэһэн XIV-р Далай ламын дүрсэнүүд хабсарагданхай байдаг. Тэрэшэлэн, Агваан Доржиевай дүтын нүхэр Хамба лама Юролтуевай дүрсэ баһал хэгдээтэй. Энэмнай Буряадтаа суутай эрдэм ехэтэй эмшэ лама мүн болоно. Хаан түрэлтэ Михаил Романовта шонын уушха зөөжэ һуулгаһан эмшэн энэ гэжэ буряадууд этигэдэг. Үшөө тиихэдэ, дэлхэйн медицинэдэ үзөөгдөөдүй байһан гайхамшагта тэрэ ушарые нюдөөрөө хараһан Агваан Нима Цыдыпдоржиевай дүрсэ энэ сагта мүн лэ бүтээгдэжэ байнхай.
Удаадахи шата гээ һаа, «Талын нүүдэлшэн» гэһэн аяншалгын зохид буудал хүрэхэт. Эндэ һэеы гэрнүүд тодхоотой, нэгэн соонь хизаар ороноо шэнжэлэлгын музей зохёогдонхой. Буряад наадануудта, ёохор хатарта хабаадалсахат, буряад номоор сагаалса харбаха, амтатай эдеэнһээ – «боро шүлэнһөө», буузаһаа, мангир һонгиноһоо, шаанди хилээмэһээ, боово баншаһаа, халуун сайһаа – хүртэлсэхэт.
Подробнее: http://www.baikal-tales.ru/reserve/30467/
"Плохо жить одной, — решила собака. — Найти бы кого-нибудь самого смелого и сильного… Я была бы ему верным другом…" И пошла собака в лес искать себе друга. Только слышала она от зайца, что на свете самый смелый и сильный зверь — это волк, а он тут как тут, идет навстречу, зубами лязгает. Сказала ему собака:
— Давай, волк, дружить с тобой.
— Давай, — согласился волк. — Плохо одному…
Вечером легли они спать на мягкий мох под деревом. Ночью собака вдруг услышала какой-то шорох и принялась громко лаять. Волк испугался, поджал хвост и принялся унимать ее:
— Тише… Тише… Замолчи, не лай, услышит медведь — и тебя, и меня растерзает.
— Какой ты трусливый, — сказала собака. — Я меньше тебя, а и то не боюсь. Покажи мне медведя, что за зверь, интересно…
Пошли они тайгою. Скоро увидели, лежит в валежнике косматый бурый медведище…
— Вот он, — издали показал волк и убежал, оставив собаку одну.
Собака подошла к медведю и сказала, что хочет подружиться с ним. Медведь посмотрел на нее, проворчал:
— Ну ладно.
И стали они жить вместе.
Вечером улеглись спать, а собака опять услышала шорох и подняла лай. Медведь струсил и говорит:
— Не шуми ты, собака, а то тигр услышит… Нападет и разорвет нас с тобой.
«Нет, — подумала собака, — не годится он мне в товарищи, какого-то тигра боится…»
— Покажи мне тигра, — попросила собака.
Утром медведь тихонько сказал:
— Вон он идет, тигр… — Сказал и быстро убежал. «Большой зверь, сильный. Он, наверно, никого не боится. Буду с ним дружить», — решила собака.
Когда собака сказала тигру, что хочет с ним подружиться, тигр подумал, подумал и согласился.
Ночью, когда они спали, собака залаяла. Тигр вскочил и закричал на нее:
— Замолчи, лев услышит! Придет, обоих нас съест…
Проект “Байкальские сказки” создан в 2015 году для детей и их родителей, которые любят и читают сказки!
При копировании материалов ссылка на источник обязательна.