Хабар бүхэндэ, майн эхеэр, мэдэхэ аяншалагшад Буряадай Мухар-Шэбэрэй аймаг руу тэгүүлдэг заншалтай. Ушарынь гэбэл, байгаалиин хүшөө болохо Мэргэдэй хэрэм гэдэг түүхэтэ хабсагайһаа Түгнын голой дайдын, абрикосай шугын сэсэглэхые ажаглан хужарлаха хүсэлһөө.
Жэлэй оройдоол нэгэ долоон хоногто - абрикосай сэсэглэхэ хаһада – эндэ аяншалагшад имагтал суглардаг.
Гансал абрикос шугыһаа энэ газар зониие һонирхуулна бэшэ. XII — XIII зуунай эхиндэ мүнөөнэй Буряад уласай урдуурхи дэбисхэр дээрэ Түбэй Азиин эгээл хүсэ шадалтай уладуудай нэгэн болохо Мэргэд улас түрэ түбхинэһэн байгаа. Хаанайнь ордон бууса Хёлго, Сэлэнгэ хоёрой хоорондуур, энэ багта оршодог байһан гэхэ. Мэргэд гээшэ үни урдаһаа хүршэ монголнуудтай үһөөтэй һэн. Тэдэнэй али нэгэ аха захатан Чингисхаанай дуратай үхин һамга олзолжо хулууһан гэжэ домог түүхэдэ үлэһэн. Удангүй хатуу харюу бууба. Чингисхаанай сэрэг Хёлго голоор зубшан добтолжо, мэргэдые оро һэегүй һүнөөбэ.
Шуһата зэбүүн тэрэ үеын гэршэ – гансал эдэ хабсагайнууд. Мэргэдэй хэрэм - гээшэ хадаа Түгын голой дайдын баруун хойто хизаарта, Буряадай Мухар-Шэбэрэй, Тарбагатайн, Сэлэнгын аймагуудай хилын ойро оршодог.
Монгол Ехэ улас байгуулхатай, сэрэгэйнь булимтархы түүхэтэй нягта холбоотой нүгөө хүшөө гээ һаа, Түгнын голоор оршоһон Абрикос шугы мүн. Энэмнай «Түгнын бахананууд» гэгдэдэг хабсагайнуудай хормойдо урган һалбардаг. Түгнын бахананууд - Сагаан Дабаан шэлэ шадар, Соолго тосхонһоо 15 модо шахуу газарта, Түгнэ , Хёлго голнуудай уулзуурай оршондо байдаг юм. Шэлэ гээ һаа шэлбэһэтэ ойгоор хушаатай, хаа яндаа набшаһатай модон ушаржа магад - уляаһан ба хуһан ааб даа. Ан амитан гээ һаа - мануул миисэгэй, араата, заряа, һолонго, гүрбэл могой. Зариманиинь Улаан Дэбтэртэ ороһонш байха. Эндэхи газар нютаг зондо сээртэй, мүргэлтэй гэжэ тоотой.
Үни заяанда үнгэрһэн үйлэ ушарнуудай сараа мүрнүүд мүнөөш болотор обёорогдодог. 800-аад жэлэй саана хүршын хамаг уласуудые сошоон айлгаһан, хожомоо эзэмдэнш абаһан монгол сэрэгэй түүхэ эгээл энэ газарһаа эхилһэн гэхэ. Чингис хаан гэжэ алдарһан Түмүүжэн хүбүүнэй байгуулһан Ехэ Монгол Улас тухай дуулаагүй хүн үгы ёһотой. Тэрээн дотор Буряадайш газарта ажаһууһан арадууд: монгол, татар, мэргэд, хэрээд, найман, хэргэз болон бусад оруулагдаа бэлэй.
"Плохо жить одной, — решила собака. — Найти бы кого-нибудь самого смелого и сильного… Я была бы ему верным другом…" И пошла собака в лес искать себе друга. Только слышала она от зайца, что на свете самый смелый и сильный зверь — это волк, а он тут как тут, идет навстречу, зубами лязгает. Сказала ему собака:
— Давай, волк, дружить с тобой.
— Давай, — согласился волк. — Плохо одному…
Вечером легли они спать на мягкий мох под деревом. Ночью собака вдруг услышала какой-то шорох и принялась громко лаять. Волк испугался, поджал хвост и принялся унимать ее:
— Тише… Тише… Замолчи, не лай, услышит медведь — и тебя, и меня растерзает.
— Какой ты трусливый, — сказала собака. — Я меньше тебя, а и то не боюсь. Покажи мне медведя, что за зверь, интересно…
Пошли они тайгою. Скоро увидели, лежит в валежнике косматый бурый медведище…
— Вот он, — издали показал волк и убежал, оставив собаку одну.
Собака подошла к медведю и сказала, что хочет подружиться с ним. Медведь посмотрел на нее, проворчал:
— Ну ладно.
И стали они жить вместе.
Вечером улеглись спать, а собака опять услышала шорох и подняла лай. Медведь струсил и говорит:
— Не шуми ты, собака, а то тигр услышит… Нападет и разорвет нас с тобой.
«Нет, — подумала собака, — не годится он мне в товарищи, какого-то тигра боится…»
— Покажи мне тигра, — попросила собака.
Утром медведь тихонько сказал:
— Вон он идет, тигр… — Сказал и быстро убежал. «Большой зверь, сильный. Он, наверно, никого не боится. Буду с ним дружить», — решила собака.
Когда собака сказала тигру, что хочет с ним подружиться, тигр подумал, подумал и согласился.
Ночью, когда они спали, собака залаяла. Тигр вскочил и закричал на нее:
— Замолчи, лев услышит! Придет, обоих нас съест…
Проект “Байкальские сказки” создан в 2015 году для детей и их родителей, которые любят и читают сказки!
При копировании материалов ссылка на источник обязательна.